Geloven voor beginners (14) Bidden

Geloven voor beginners (en gevorderden)

BIDDEN

Op verschillende manieren kunnen mensen bidden. Individueel terwijl anderen in dezelfde ruimte ook in persoonlijk gebed zijn. Of alleen op een afgelegen of teruggetrokken plaats. Er kan gebeden worden waarbij de biddende mensen tegelijk dezelfde woorden uitspreken. Maar ook kan het zo zijn dat één iemand gebeden uitspreekt en de anderen luisterend meebidden.

Er kan in stilte gebeden worden, in gedachten of zacht uitgesproken, alleen of gezamenlijk, maar de woorden van het gebed kunnen ook gezongen of geciteerd worden. Bijvoorbeeld met woorden die aangeleerd zijn, of die uitgeschreven staan.

Zo zijn er de ‘vrije’ gebeden, waarin gelovige mensen in eigen bewoordingen hun gebeden uitspreken. Maar er zijn ook de ‘formuliergebeden’. Dat zijn gebeden die aangeleerd zijn, zoals het tafel- en het dankgebed voor de maaltijd, het Onze Vader of het gebed voor het slapen gaan. Bij kerkelijke rituelen zoals bij doop, belijdenis, avondmaal, huwelijksinzegeningen en bij uitvaarten kan het plechtig zijn om ‘formuliergebeden’ te gebruiken.

Gebeden kunnen omlijst zijn met rituelen. Zoals het aansteken van een kaars, maar ook het vouwen van de handen, sluiten van de ogen en knielen behoren tot de rituelen. Er zijn gelovigen die ‘stille tijd’ houden. Het ritueel kan ook bestaan uit stil zijn, een lied zingen, de Bijbel lezen of een gedachte uit een dagboek. Zo zijn er ook christenen die hun gebeden in een gebedenboek schrijven, uittekenen op papier of in het zand.

Bidden of mediteren?

Er is verschil tussen ‘bidden’ en ‘mediteren’, al zijn er op het eerste gezicht wel overeenkomsten. Maar in mijn beleving zijn er wel wezenlijke verschillen die ik als volgt wil omschrijven: bij mediteren zie ik vooral de tendens van ‘zelfbewust-zijn’. Wie ben ‘ik’ als mens op deze aarde en in het universum tussen de elementen van hemel en aarde, water, lucht en vuur. Wat voel ik mijn lichaam en geest, en hoe tot vrijheid en tot mijzelf te komen, geholpen door klank en geur en leegte. Dat zijn de tendensen die ik (maar wie ben ik?) bespeur. Dichter bij jezelf komen, met je innerlijke ‘ik’ en ‘zijn’ bezig zijn. Ja, het is waar, er zijn mensen die daar mooiere mensen van worden. Evenwichtiger, rustiger, vredelievender in het leven van gaan staan.

Bij het bidden gaat het om de relatie die er is tussen God en de mens. In mijn vroege gelovig zijn las ik een boekje met de titel ‘Bidden is praten met God’. Kernachtiger dan dat kan het niet worden gezegd. Bidden is wat leeft in je hart uiten, uitspreken, uitzingen, uitdrukken naar God. Bidden is ook luisteren naar God, jezelf open stellen voor God, Hem laten spreken tot jou, tijd doorbrengen met God. Bidden heeft alles te maken met de relatie met God onderhouden, in gesprek zijn met Hem. En ook dat maakt een mens anders. Bidden doet de liefde voor God en de medemens groeien. Doet beseffen dat je leeft in afhankelijkheid van God die geeft. Die jou te zeggen heeft. Dat er een reden is waarom jij er bent.

Geformuleerde gebeden 

Formuliergebeden staan niet altijd op papier, al doet de benaming anders vermoeden. Een formuliergebeden kan ook een gebed zijn dat uit het hoofd geleerd is, en van generatie op generatie is doorgegeven. Eigenlijk zijn formuliergebeden ‘geformuleerde gebeden’. Er zit een bepaald patroon, een bepaalde opbouw, een bepaalde vorm in, qua inhoud en qua vorm. Het Onze Vader is daarbij het ‘schoolvoorbeeld’. Het gebed opent met de lofprijzing aan God. Het middendeel bestaat uit de vragen, behoeften en verlangens van de gelovige. Het slotdeel benoemt weer dat alles aan God gelegen is.

In de voorbeelden hieronder is ook te zien dat een gebed een bepaald thema, een bepaald onderwerp heeft als leidraad. Zoals de dankbaarheid voor dagelijks voedsel, het verlangen naar vrede en de berusting van de dag of in het verlengde daarvan het leven. Het gebed van Luther is ook veelzeggend, dat benoemt de hoop dat God bij de mens, bij de kerk (in de ruimste zin van het woord) en bij de wereld zal blijven, zowel in waken en slapen, leven en sterven van de gelovige. Denk daarbij ook aan het kindergebed ‘Ik ga slapen, ik ben moe, ‘k sluit mijn beide ogen toe. Here houdt ook deze nacht over mij getrouw de wacht’. 

Een drietal geformuleerde ofwel formuliergebeden: om te beginnen een tafelgebed of dankgebed zoals dat uitgesproken kan worden bij het begin van de maaltijd:

O HEER’, wij danken U van harte
voor nooddruft en voor overvloed;
Waar menig mens eet brood der smarte,
hebt Gij ons mild en wel gevoed;
Doch geef, dat onze ziele niet
aan dit vergankelijk leven kleev’,
maar alles doe, wat Gij gebiedt,
eind’lijk eeuwig bij U leev.

Hierbij het ‘Onze Vader’ dat gebeden kan worden na de maaltijd, maar ook als gezamenlijk gebed na de ‘vrije gebeden’, als onderdeel van de ‘liturgie’ in kerkdiensten of als persoonlijk gebed. Het ‘Onze Vader’ wordt ook wel ‘Het gebed des Here’ of ‘het gebed dat Jezus ons geleerd heeft’ genoemd. Jezus leerde dit gebed toen zijn leerlingen aan Hem vroegen: ‘Heer, leer ons bidden’. Dit is terug te vinden in Matteüs 6:9-13 en in Lucas 11:2-4.

Onze Vader die in de hemelen zijt
Uw naam worde geheiligd
Uw koninkrijk kome
Uw wil geschiede
Op aarde zoals in de hemel

Geef ons heden ons dagelijks brood
En vergeef ons onze schulden
Gelijk ook wij aan anderen vergeven
En leidt ons niet in verzoeking
Maar verlos ons van de boze

Want van U is het koninkrijk
En de kracht en de heerlijkheid
Tot in eeuwigheid
In eeuwigheid
Amen

Een avondgebed naar Maarten Luther (1483-1546)

Heer, blijf bij ons, want het is avond
en de nacht zal komen.

Blijf bij ons en bij uw ganse Kerk
aan de avond van de dag,
aan de avond van het leven,
aan de avond van de wereld.

Blijf bij ons met uw genade en goedheid,
met uw troost en zegen,
met uw woord en sacrament.

Blijf bij ons wanneer over ons komt
de nacht van beproeving en van angst,
de nacht van twijfel en aanvechting,
de nacht van de strenge, bittere dood.

Blijf bij ons
in leven en in sterven,
in tijd en eeuwigheid. Amen.

Gebed om vrede van Franciscus van Assisi (1181-1226)

Heer, maak mij een instrument van Uw vrede.
Laat mij liefde brengen waar haat heerst,
laat mij vergeven wie mij beledigde,
laat mij verzoenen wie in onmin leven,
laat mij geloof brengen aan wie twijfelt,
laat mij waarheid brengen aan wie dwaalt,
laat mij hoop brengen aan wie wanhoopt,
laat mij licht brengen aan wie in duisternis is,
laat mij vreugde brengen aan wie bedroefd zijn.

Laat mij niet zoeken getroost te worden, maar te troosten,
niet begrepen te worden, maar te begrijpen,
niet bemind te worden, maar te beminnen.
Want het is toch door te geven, dat men ontvangt
door te verliezen, dat men vindt
door te vergeven, dat men vergiffenis ervaart
door te sterven, dat men verrijst tot het eeuwige leven. Amen

Vrije gebeden

‘Vrije gebeden’, zo zou je de gebeden kunnen noemen die vrijmoedig worden uitgesproken. Met de vrijmoedigheid van een persoonlijk gesprek, waarin gebeden wordt wat in het hart, in de ziel opkomt, wat in de biddende geest wordt gelegd. Er zijn mensen met de ‘gave van het gebed’. Die de kunst verstaan om woorden te geven aan wat er leeft, die de woorden spreken die ertoe doen.meer dan eens vinden er als gevolg van deze gebeden gebedsverhoringen plaats. De Geest van God fluistert in waarvoor gebeden dient te worden, waarop wonderbaarlijk die gebeden worden verhoort. Deze gebeden zijn een uiting van een diepgewortelde relatie van God met de gelovige, en de gelovige met God.

Vrije of vaste gebeden?

Nu wordt er weleens gezegd dat ‘formuliergebeden’ zo weinig ruimte laten. Alsof ‘formuliergebeden’ beperkend zijn. De keerzijde is ook waar, dat ‘vrije gebeden’ dezelfde woorden en onderwerpen kunnen blijven bevatten. Zodanig dat het aanvankelijke ‘vrije gebed’ verwordt tot een ‘vast gebed’. Een troost te weten dat God het hart aanziet en aanhoort. Zou het bij God niet gaan om de intentie waarmee gebeden wordt? In die zin kunnen ‘vrije gebeden’ verfrissend zijn, verse, frisse, nieuwe woorden gegeven aan het gebed. Zo kunnen ook doordachte ‘geformuleerde gebeden’ winnen aan diepzinnigheid. En aan verdieping van het gebed. Zonder omhaal van woorden. Formuliergebeden kunnen daarbij helpend zijn, wanneer er geen woorden meer zijn.

OM OVER NA TE DENKEN

Waarom zouden mensen bidden?

Heb je weleens een gebedsverhoring ervaren?

Waar zou jij voor willen bidden?

Ken je iemand met de gave van gebed?

 

Geef een antwoord

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Abonneren