Nikolaus von Zinzendorf (1700 – 1760) • Herrnhutters

Godsdienst aan banden

Nikolaus von Zinzendorf werd in 1700 in Dresden geboren, in een adelijke Lutherse familie. De moeder van Zinzendorf stamde af van de Saksische adel met landgoederen, zijn voorouders van vaders kant kwamen van Oostenrijk. De familie Zinzendorf had zich in Duitsland gevestigd met betrekkingen aan het hof van Dresden, één van de vele vorstenhuizen van Duitsland. Sinds 1648 werd in de vredesverdragen van Osnabrück en Münster bepaald dat onderdanen dezelfde godsdienst moesten aanhangen als de vorst van het vorstendom, waarin zij onderdaan waren. Het gebied van Saksen betreft werd bewoond door Lutheranen, maar in 1697 bekeerde Augustus de Sterke, de vorst van Saksen zich tot het Katholieke geloof. Hier speelde een politiek belang mee, om nietballeen vorst van Saksen, maar ook van het katholieke Polen te zijn.

Vluchtelingenopvang

In Wenen regeerde destijds de katholieke keizer Karel VI. Tegelijk was deze Karel VI ook koning over het aangrenzende Bohemen waar de protestante Lutherse inwoners werden onderdrukt, omdat zij het katholieke geloof van hun vorst niet deelden. Zoals overeengekomen was in de verdragen van Osnabrück en Münster.

Tal van protestanten ontvluchtten daarom Bohemen en zochten een heenkomen in het vorstendom Saksen, weliswaar bestuurd door de tot het katholicisme bekeerde Augustus de Sterke. Hier lag dus een pijnpunt. Wanneer de tot het katholicisme bekeerde Augustus de protestante vluchtelingen uit Bohemen en Moravië op zou nemen, dan zou dat de suggestie wekken dat Augustus de Sterke van Saksen en Polen het niet eens zou zijn met het beleid van zijn katholieke ambtgenoot Karel de VI. Augustus de Sterke liet daarom weten dat de protestante vluchtelingen ongewenst waren op zijn grondgebied. Wanneer ingezetenen van het vorstendom Saksen wel vluchtelingen opnamen, dan werd hen dat niet in dank afgenomen. ‘Vluchtelingenopvang van anders gelovenden’ zou in strijd zijn met de vredesverdragen.

Dit werkte uit dat personen die mensen uit Bohemen en Moravië huisvesting, werk en hulp aanboden door Augustus de Sterke en zijn aanhangers werd gewantrouwd. Vanwege het beginsel dat iedere burger de godsdienst aan zou hangen van het vorstenhuis en omwille van de verdragen van Osnabrück en Münster.

Herrnhut

Nikolais von Zinzendorf was zo iemand die vluchtelingen niet aan hun lot overliet. Vanwege zijn adelijke afkomst kreeg hij op zijn 21e verantwoordelijkheden aan het hof van Dresden, waarbij hij een landgoed met landerijen dichtbij de grens met het huidige Polen en Tsjechië beheerde. Sinds 1722 nam hij daar vluchtelingen uit Moravië op. Hun geloofsopvattingen waren die die van de Boheemse / Moravische Broeders, te herleiden naar die van Jan Hus (1369-1415). Deze Moravische vluchtelingen stichtten op Zinzendorfs landgoed de nederzetting Herrnhut (vertaald ‘Onder de hoede van de Heer’). Ook aan vluchtelingen van andere geloofsrichtingen zoals Lutheranen en zich vrij gemaakte katholieken vonden een heenkomen op het landgoed van Von Zinzendorf.

Leider en herder

De bevolking van het landgoed met de nederzetting ‘Herrnhut’ kreeg daarmee een gemêleerd gezelschap van godsdienstige vluchtelingen, waarbij Zinzendorf een ‘oecumenisch’ beleid voerde op zijn landgoed. Of het woord destijds al bestond is de vraag, maar Nicolaus von Zinzendorf vormde een ‘oecumenische’ gemeenschap, wat indruiste tegen de gangbare richtlijn waarin gesteld werd: ieder neemt de godsdienst van de landsvorst aan.

Von Zinzendorf zocht naar saamhorigheid en verbondenheid dwars door de verschillende religieuze opvattingen heen. Von Zinzendorf deed dat door het laten ontstaan van ‘vriendengroepen’ op het landgoed van gelijkgestemden, met als bedoeling en opdracht dat deze ‘bonden’ de bredere onderlinge verstandhoudingen ten goede te laten komen op landgoed ‘Herrnhut’. Von Zinzendorf zou zich daarbij zonder aansziens des persoons of komaf vriendschappelijk hebben opgesteld, en daarbij vanuit iedere afzonderlijke ‘Bond’ een afgevaardigde hebben opgenomen in het bestuur van landgoed ‘Herrnhut’.

Pastor en predikant

Von Zinzendorf nam als landheer de rol aan van pastor en predikant waarbij de nadruk van de prediking lag op het verzoenend lijden en sterven van Jezus Christus waarbij alle menselijke (menings)verschillen in het niet vielen. Voor Zinzendorf stonden het geloof in het lijden en sterven van Jezus en Zijn rechtvaardigheid hoog aangeschreven. Zoals hijzelf gezegd zou hebben: ‘Christus’ offer en de gerechtigheid zijn mijn sieraad en mijn erekleed’.

Om over na te denken

Von Zinzendorf betoonde gastvrijheid aan vluchtelingen,
tegen geldende opvattingen en verdragen in.

De vluchtelingenstroom werd een geloofsgemeenschap.

Von Zinzendorf toonde leiderschap en herderschap,
bracht het goede tot stand in complexe en gespannen tijden.

Boeiend is het concept van ‘bonden’ ofwel ‘kleine groepen’.

Geef een antwoord

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Abonneren