Peter Böhler (1712-1775) • Herrnhutters

Von Zinzendorf, Whitfield, Wesley

In de ontstaansgeschiedenis van het Methodisme, de protestant christelijke stroming voortgekomen uit de Anglicaanse kerk en het gedachtengoed van de Herrnhutters bewegen zich een aantal bekende namen: die van Nicolaus Von Zinzendorf (1700-1760) die op zijn landgoed aan Moravische vluchtelingen huisvesting bood, de prediker George Whitfield (1714-1770) die bij heeft gedragen aan de Grote Opwekking in de Britse koloniën in Noord-Amerika, en van John Wesley (1703-1791) en zijn doorleefde geloof. De broer van John Wesley, Charles Wesley (1707-1788) hoort daar zeker bij te worden genoemd. Minder bekend is de naam van Peter Böhler (1712-1775) die voor John Wesley van betekenis is geworden.

Peter Böhler

Böhler was het vierde kind geboren in het gezin van brouwer Johann Konrad Peter Böhler. Na zijn kindertijd in Frankfurt ging Böhler in 1731 naar de universiteit van Jena. De wens van zijn ouders was dat Peter medicijnen zou gaan studeren, maar Böhler gaf de voorkeur aan de theologie.

Piëtisme

In Jena leerde hij Nicolaus von Zinzendorf en de piëtistische stroming kennen: het piëtisme waarin de doorwerking van Gods Heilige Geest in het gelovige hart en het dagelijks leven een belangrijke plaats inneemt. In het piëtisme gaat het zowel om doorleefde innerlijke vroomheid maar ook om de vroomheid in het dagelijks leven van doen en laten. Een geloofs- en levenswijze die Peter Böhler aansprak bij Nicolaus Ludwig von Zinzendorf.

Herrnhutters

Böhler nam een voorbeeld aan graaf Nicolaus von Zinzendorf, en voegde zich na zijn studietijd bij de Herrnhutters op het landgoed van Von Zinzendorf in Oberlausitz (Saksen) alwaar zich geloofsgemeenschap gevormd door Moravische vluchtelingen. Deze Moravische Broeders zoals zij ook werden genoemd waren afkomstig uit een gebied in het huidige Tsjechië, waar zij bloedig waren vervolgd. De wortels van deze broederschap lagen bij die de van Johannes Hus, voorloper van het protestantisme.

De Moravische Broeders hadden een veilig heenkomen gevonden op het landgoed van Von Zinzendorf. Deze gaf leiding aan een steeds groter wordende kolonie van Moraviërs: Luthersen, en mogelijk ook aan Joodse vluchtelingen. Ondanks de onderlinge verschillen in geloofsopvatting in de kolonie op het landgoed Herrnhut (onder de hoede van de Heer) trachtte Von Zinzendorf als Lutheraan de Lutherse leer te handhaven. Waardoor ook Böhlers geestelijke leven werd beïnvloed door de Lutherse genadeleer. Böhler leerde mede door de invloed van Zinzendorf Christus als zijn persoonlijke Zaligmaker kennen. De wetenschap met God verzoend te zijn, wekte hem op om medemensen voor Gods genade te winnen.

Missiewerk Georgia, Noord-Amerika

Alhoewel Böhler theologie had gestudeerd had Von Zinzendorf geen uitzonderlijke taak of positie voor hem op het landgoed Herrnhut. In zekere zin aanvankelijk een bescheiden taak: zich ontfermen als mentor over de oudste zoon van Von Zinzendorf. Wel had Von Zinzendorf Böhler gewijd tot priester voor de geloofsgemeenschap op het landgoed Herrnhut. In die hoedanigheid zond Von Zinzendorf hem in december 1737 uit naar de overzeese koloniën in Georgia, een Engelse kolonie in Noord Amerika, om daar missiewerk te gaan doen onder de geëmigreerde Hernhutters.

Ontmoeting met de Wesley’s, Georgia

Na verloop van tijd ontmoette Peter Böhler in Savannah, Georgia de gebroeders John en Charles Wesley uit Engeland. Zij waren in 1735 naar Georgia uitgezonden om daar vergelijkbaar missiewerk te doen onder de Engelse kolonisten, en onder de inheemse bevolking, de indianen. Onder beide groepen oogsten de gebroeders Wesley voor zover bekend weinig gehoor. De kolonisten werden in beslag genomen door het gestalte geven aan hun leven in de ‘Nieuwe Wereld’. De inheemse bevolking zagen de inmenging in van hun eigen cultuur. Maar ook in henzelf wrong het, wanneer zij in gesprek waren met Peter Böhler. Die gesprekken overtuigden hen zij de ware vrede met God misten. Al met al, teleurgesteld en terneergeslagen keerden de gebroeders Wesley terug naar Engeland.

Opnieuw een ontmoeting met de Wesley’s, London

Ook in Engeland was er een levende geloofdgemeenschap van Moravische Broeders ontstaan, naar het voorbeeld Von Zinzendorf, waarvoor Peter Böhler, eveneens teruggekeerd uit Amerika een aantal maanden pastoraal en geestelijk werk verricht, van februari tot mei 1738. Hier ontmoette Böhler opnieuw de uit Amerika teruggekeerde Wesleys, en hun teleurstelling en neerslachtigheid sprak boekdelen. Böhler trof Charles ‘met hartzeer en zielenpijn’ aan. ‘Niet wetende waar te beginnen om de Zaligmaker te leren kennen.’

Het viel de Peter Böhler hoe sterk de Anglicanen de nadruk legden op de liturgie en de kerkelijke traditie. Het verhaal gaat dat de Wesley’s hechtten aan het Algemeen Gebedenboek uit 1662 dat destijds in gebruik was in de Anglicaanse kerk. Meer dan uit het hart klinkende vrije gebeden. Ook zag Böhler hun onophoudelijke ijver en godsdienstige streven. Maar de innerlijke berusting en afhankelijkheid, die werd gemist.

Geloof, geloof alleen!

Böhler bracht hen in aanraking met de Lutherse leer van de rechtvaardiging door geloof alleen. In het volbrachte werk van de Heer Jezus Christus. De Duitse Hernhutter confronteerde de beide Engelse geestelijken, die verstrikt waren geraakt in het net van hun eigen beredeneringen en hun zelf aangeleerde radicaliteit. Hij sprak tot hun hart dat het doen van goede werken hun eigen natuur niet zou veranderen, maar dat alleen geloof in Christus hen zou vervolmaken. De ervaring van ‘rechtvaardigend geloof’ verwarde zij met ‘het goede gevoel’. Böhler overtuigde hen van hun ongeloof.

‘Mijn broeder! Mijn broeder! Die filosofie van u moet worden weggedaan!’ Deze woorden sprak de Duitse hernhutter Peter Böhler (1712-1775) eens tot de Engelse theoloog John Wesley (1703-1791).

Luther, Galaten en Romeinen

Naar het voorbeeld zoals gedaan werd op het landgoed Herrnhut werden er ook in Londen gebedsdiensten gehouden. In mei 1738 richtte Böhler een kring op naar het voorbeeld van de Moravische Broeders. Deze samenkomsten maakten indruk op de beide Wesleys. Er werd vrijmoedig en gezamenlijk en hartstochtelijk gebeden, in het bijzonder om een opwekking, om zielen te winnen voor Christus en van de verlorenheid. Maar hoe konden zij meebidden als zij zelf die heilszekerheid misten?

Tot geloof gekomen

Böhler zag hoe de Wesley’s daarmee worstelden en steeds weer op zichzelf werden teruggeworpen. Dat zij het geloof als het ware zelf teweeg wilde brengen, zonder besef van of vertrouwen op het volbrachte werk van Christus. De Moraviërs reikten Charles Luthers uitleg van de Galatenbrief aan. John hoorde Luthers inleiding op de Romeinenbrief aan. Op 24 mei 1738 in de Aldersgate Straat van London kwam John Benjamin Wesley tot geloof, had de Here Jezus Christus zijn hart gewonnen.

De Aldersgate Streetervaring van John Wesley

“’s Avonds ging ik tegen mijn zin naar een gezelschap in Aldersgate Street, waar iemand het voorwoord van Luther in zijn verklaring van de Romeinenbrief voorlas. Om ongeveer kwart voor negen beschreef de leider de verandering die God in het hart werkt door het geloof in Christus. Toen voelde ik dat mijn hart wonderlijk verwarmd werd. Ik voelde dat ik op Christus alleen tot zaligheid vertrouwde. Ik ontving de zekerheid dat Hij mijn zonden, zelfs de mijne, had weggenomen en mij van de wet der zonde en des doods had verlost.”

John Wesley in zijn journaal van 24 mei 1738

Methodisme

De Wesley’s bleven met de Herrnhutters een warme band onderhouden, zeker na de beschreven doorbraak in hun geloof. De Methodistische beweging binnen de Anglicaanse kerk waaraan de Wesley’s leiding gaven ging echter een andere weg dan die van de Moravische Broeders. Bij Böhler en Von Zinzendorf stond de rechtvaardiging centraal, bij de Wesley’s kwam de nadruk te liggen op de heiliging.

Peter Böhler

Böhler werd daarna aangesteld als zendeling onder de slaven in de Amerikaanse koloniën. Daar stichtte hij enkele nederzettingen in Pennsylvania. In Engeland verzamelde hij aanhangers met de bedoeling de Moravische gemeenschappen in Amerika te komen versterken. Deze groep van emigranten werd de Sea Congregation genoemd. Zij vestigden zich in 1742 in Bethlehem in Pennsylvania. Maar ook in Engeland verrichte hij als gemeentestichter werk. Peter Böhler beschouwde de Anglicaanse Kerk en de Methodistische kerk als zusterkerken van de Moravische kerk. Zo wisselde hij reizen naar Amerika af met werkzaamheden in Engeland. Zijn laatste bezoek aan Engeland was in 1775. Böhler overleed op 27 april van dat jaar in de leeftijd van 62 jaar.

Zie: John Wesley (1703-1791)

Zie: Nicolaus von Zinzendorf (1700-1760)

BRON: Peter Böhler (1712-1775) Reformatorisch Dagblad

Geef een antwoord

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Abonneren