Nikolaus von Zinzendorf (1700 – 1760) • Herrnhutters

Nikolaus von Zinzendorf

Nikolaus von Zinzendorf werd in 1700 in Dresden geboren, in een adelijke Lutherse familie. De moeder van Zinzendorf stamde af van de Saksische adel met landgoederen, zijn voorouders van vaders kant kwamen van Oostenrijk. De familie Zinzendorf had zich in Duitsland gevestigd met betrekkingen aan het hof van Dresden, één van de vele vorstenhuizen van Duitsland.

Godsdienst aan banden

Sinds 1648 werd in de vredesverdragen van Osnabrück en Münster bepaald dat onderdanen dezelfde godsdienst moesten aanhangen als de vorst van het vorstendom, waarin zij onderdaan waren. Het gebied van Saksen werd bewoond door Lutheranen, maar in 1697 bekeerde Augustus de Sterke, de vorst van Saksen zich tot het Katholieke geloof. Omwille van een politiek belang: zijn ‘bekering’ maakte de weg vrij om zowel de vorst van Saksen, en van het katholieke Polen te zijn.

Vluchtelingenopvang

In Wenen regeerde destijds de katholieke keizer Karel VI. Tegelijk was deze Karel VI ook koning over het aangrenzende Bohemen waar de protestante Lutherse inwoners werden onderdrukt, omdat zij het katholieke geloof van hun vorst niet aannamen. Zoals was overeengekomen was in de vredesverdragen van Osnabrück en Münster.

Protestanten

Tal van protestanten ontvluchtten daarom Bohemen en zochten een heenkomen in het vorstendom Saksen, bestuurd  Augustus de Sterke. Hier lag dus een pijnpunt. Wanneer de tot het katholicisme bekeerde Augustus de protestante vluchtelingen uit Bohemen en Moravië op zou nemen, dan zou dat de suggestie wekken dat Augustus de Sterke van Saksen en Polen het niet eens zou zijn met het beleid van zijn katholieke ambtgenoot Karel de VI.

Reden voor Augustus de Sterke om te laten weten dat de protestante vluchtelingen, de Lutheranen ongewenst waren op zijn grondgebied. Wanneer ingezetenen van het vorstendom Saksen wel vluchtelingen opnamen, dan werd daar wat van gevonden. ‘Vluchtelingenopvang van anders gelovenden’ waren in strijd zijn met de vredesverdragen van Osnabrück en Münster.

Dit werkte uit dat zij die vluchtelingen uit Bohemen en Moravië huisvesting, werk en scholing aanboden door Augustus de Sterke en zijn gezanten werd gewantrouwd. Vanwege het beginsel dat iedere burger de godsdienst aan zou hangen van het regerende vorstenhuis. Zoals de vredesverdragen van Osnabrück en Münster voorschreven.

Herrnhut

Nikolais von Zinzendorf, behorende tot een adelijke Lutherse familie was zo iemand, die de vluchtelingen vanwege hun geloofsovertuiging niet aan hun lot overliet. Vanwege zijn adelijke afkomst had Von Zinzendorf op zijn 21e verantwoordelijkheden verkregen aan het hof van Dresden. Waarbij hij een landgoed met landerijen dichtbij de grens met het huidige Polen en Tsjechië beheerde. Sinds 1722 nam hij daar vluchtelingen uit Moravië op. Hun geloofsopvattingen waren die van de Boheemse / Moravische Broeders, te herleiden naar die van Jan Hus (1369-1415).

Op het landgoed en onder leiding van Von Zinzendorf ontstond een woon, leef en werkgemeenschap van Moravische vluchtelingen dat de naam Herrnhut (vertaald ‘Onder de hoede van de Heer’) kreeg. Waar ook aan vluchtelingen van andere geloofsrichtingen zoals Lutheranen en zich vrij gemaakte katholieken een heenkomen vonden.

Leider en herder

De bevolking van het landgoed ‘Herrnhut’ kreeg daarmee een gemêleerd gezelschap van godsdienstige vluchtelingen, waarbij Zinzendorf een ‘oecumenisch’ beleid voerde op zijn landgoed. Of het woord destijds al bestond is de vraag, maar Nicolaus von Zinzendorf vormde een ‘oecumenische’ gemeenschap.

Von Zinzendorf zocht naar saamhorigheid en verbondenheid dwars door de verschillende religieuze opvattingen heen. Von Zinzendorf deed dat door het laten ontstaan van ‘kringen’ die ‘vriendengroepen’ werden genoemd. Kleine groepen op het landgoed van gelijkgestemden, met als bedoeling en opdracht dat deze ‘bonden’ de bredere onderlinge verstandhoudingen ten goede zouden komen op landgoed ‘Herrnhut’. Von Zinzendorf zou zich daarbij jegens alle bewoners vriendschappelijk hebben opgesteld, en daarbij vanuit iedere afzonderlijke ‘bond’ een afgevaardigde hebben opgenomen in het bestuur van landgoed ‘Herrnhut’.

Pastor en predikant

Von Zinzendorf nam daarmee als landheer de taak op zich van pastor (herder) en predikant. Waarbij de nadruk van de prediking lag op het verzoenend lijden en sterven van Jezus Christus, waarbij onderlinge (menings)verschillen in het niet vielen. Voor Zinzendorf stond het lijden en sterven van Jezus en Zijn rechtvaardigheid hoog aangeschreven. Zoals hijzelf gezegd zou hebben: ‘Christus’ offer en de gerechtigheid zijn mijn sieraad en mijn erekleed’.

Stof tot nadenken

Von Zinzendorf betoonde gastvrijheid aan vluchtelingen, tegen geldende opvattingen en verdragen in. De vluchtelingenstroom werd een geloofsgemeenschap. Von Zinzendorf toonde leiderschap en herderschap, bracht het goede tot stand in complexe en gespannen tijden. Boeiend is het concept van ‘bonden’ ofwel ‘kleine groepen’, een principe dat de Herrnhutters zijn blijven volgen.

Lees hier over Johannes Hus (1369 of 1370-1415)

Geef een antwoord

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Abonneren