Pastoraat • Gesprek in de Kerk

Bediening van de kerk

Theoloog Hendrikus Berkhof betoogt in zijn boekwerk Christelijk Geloof (Inleiding op de geloofsleer) dat ‘het gesprek’ een geleidend element en onderdeel van de kerk als instituut. Berkhof noemt in §40 ‘het gesprek’ in de opsomming van het onderricht, de doop, de preek, het gesprek, het avondmaal, de diaconie, de eredienst, het ambt en de kerkorde.

Geleidend element

Berkhof noemt dit elementen van het geleidingsproces en geleidende elementen in de geloofsoverdracht en de heilsbemiddeling. Het zijn van de kerk als instituut in de wereld.

Monoloog of dialoog?

Wanneer wij ‘het gesprek’ zoals Berkhof dat element benoemt opvatten als ‘het pastorale gesprek’, dan gaat het om ontmoeting en om vraag en antwoord. Uitzonderingen daargelaten is de preek een monoloog. De predikant verkondigt, onderwijst, bemoedigt of vermaant, en de gemeente hoort aan. Inderdaad uitzonderingen daargelaten, bij gelegenheid kunnen woordverkondigers de dialoog aangaan als onderdeel of vorm van preken. Ook een retorische vraag kan uitnodigend genoeg zijn tot dialoog. Het beeld van monoloog, van ‘éénrichtingsverkeer’ kan ook bestaan van huisbezoek en bijbelgroep: de leider praat en de aanhoorders luisteren. Gelukkig is de praktijk dynamischer. De huidige samenleving is mondig. Van gedachten wisselen is een leermethode. Er kan gereageerd worden op elkaar, zoveel vormen en methoden van gespreksvoering over God, over wat mensen bezield, en over wat de kerk belichaamt.

Geleidend element

Een voorbeeld van een gesprek in de kerk:

leden van verschillende kerken hadden een kerstfeest georganiseerd in een niet-kerkelijk buurthuis. Na de kerstmarkt en het zingen van kerstliederen rond een vuurkorf haalde de predikant in een kort woord aan hoe Jezus Christus zijn hele leven over had voor de mensen, ook toen dat betekende het sterven aan het kruis. Waarop een regelmatige bezoekster van het buurthuis de dominee onderbrak met de opmerking ‘Geloof je het zelf?’ Waarop de dominee haar antwoordde: ‘Het is ook niet te geloven, en daarom raakt het mij ook, want weet u …’

Een moment van onverwachte begripvolle dialoog. Geen discussie maar dialoog. Van gedachten wisselen over geloof en twijfel. Met pastoraal verstaan, begaan zijn met, zielzorg. Trachten de taal en de lading te verstaan van de anders denkende.

Gesprek in de kerk
De kerk van Longyearbyen, waar eredienst, pastoraat en diaconie samenvallen

Pastorale betrokkenheid

De Protestante Kerk Nederland geeft op haar website een scala aan vormen van pastoraat en pastorale zorg en aandacht: een pastoraal gesprek dat plaats kan vinden in persoonlijke gesprekken zoals in huisbezoek, bij ziekenhuisbezoek of waar dan ook, bijvoorbeeld tijdens een wandeling. Maar dat ook groepsgesprekken zoals in huiskringen, in Bijbelgespreksgroepen en jongerenontmoetingen momenten kunnen zijn van pastorale betekenis. Bezoeken aan wie verblijven in zieken- en verpleeghuizen ook. Aan psychiatrische instellingen en wie verblijven in detentie.

Matteüs 25:40 ‘alles wat jullie gedaan hebben voor een van de geringsten van mijn broeders of zusters, dat hebben jullie voor Mij gedaan.’ Pastorale zorg en aandacht, daartoe behoren ook de onverwachte en ongeplande bezoeken. Bijvoorbeeld een gemeentelid in ontmoeting met een ander tijdens het winkelen, recreëren, het werk, in de straat. Bij de vereniging, in het buurthuis, de wachtkamer van de dokter of waar dan ook.

Zielzorg is gegeven met de roeping van de (geloofs)gemeenschap: de zorg voor elkaar. De brieven van de apostelen roepen op tot liefde voor elkaar en om naar elkaar om te zien. Dat is verbonden aan een theologisch motief: uiteindelijk is God zelf het subject van pastoraat. Daarom is de metafoor van de herder (pastor) ook zo sprekend: Jezus identificeert (‘Ik ben de goede Herder’) zich met de herder die God in het Oude Testament is (Psalm 23).

Theo Pleizier, theoloog

Broeders- en zusters hoeder

Waarmee klinkt dat pastorale zorg een breed begrip is, breed gedragen en verzorgd door de geloofsgemeenschap, niet alleen behorend tot het ‘takenpakket’ van dominee, pastoor, majoor, ouderling of diaken M/V. Daar waar geloof, hoop en liefde wordt gedeeld is er pastorale zorg. Daar waar God ter sprake wordt gebracht is er herderlijke aandacht.

Ben ik mijn broeders-, zusters hoeder? Zie het Bijbelse van Kaïn en Abel, Genesis 4:9. De aangehaalde zinsnede is als een gezegde in de Nederlandse spreektaal beland, vooral gebruikt om aan te geven dat iemand geen verantwoordelijkheid wenst te nemen voor het welzijn van een ander. Pastorale zorg en aandacht staat voor het tegendeel. Het het gesprek in de kerk zoals Berkhof beschrijft reikt ver, is breed, gaat diep, leidt omhoog. Ben ik mijn broeders-, zusters hoeder? Ja.

Geloofsverkondiging en heilsbemiddeling

Zoals Berkhof beschrijft: het gesprek, de pastorale zorg is een geleidend element van de geloofsverkondiging en de heilsbemiddeling. ‘God dienen is mensen dienen, en mensen dienen is God dienen’ is een uitspraak van Alida Boschhardt, officier van het Leger des Heils. De pastor dient en doet ertoe.

Pastoraat is zorg en aandacht geven aan een ander op zo’n manier – in gesprek of in een ontmoeting – dat die ander iets van geloof, hoop en liefde ervaart zoals we die in de kerk met elkaar delen. Dat pastoraat kan gebeuren in een gesprek, in een groep maar ook in een onverwachtse ontmoeting.

Website Protestante Kerk Nederland

Over dialoog en pastoraat: Jeanette de Korte

Zie ook Pastoraat en de geloofsgemeenschap

Geef een antwoord

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Abonneren