Pastoraat • Op verhaal komen

Op verhaal komen

In het pastoraat lopen er meerdere verhaallijnen door elkaar heen. Er is het verhaal van de persoon aan wie pastorale zorg en aandacht wordt verleend. Maar ook het verhaal van de pastor die zijn of haar eigen ervaringen en levensverhaal mee neemt, ook al heeft hij of zij zich voorgenomen dit onbenoemd te laten. Mogelijk is er een boodschap waarvan de pastor voorgenomen heeft om over te brengen. En er is het verhaal van God van op weg zijn met de mens.

Pastorale benadering

Een pastoraal gesprek kan plaats vinden vanuit verschillende invalshoeken. Dat kan zijn de pastor die een Godswoord, een Bijbelse (of andere) boodschap voor de ander heeft. Het kan ook zijn dat de pastor tot op zekere hoogte of met een zekere diepgang therapeutisch met de ander(en) op weg gaat. Bijvoorbeeld als relatietherapie, rouwverwerking, verslavingszorg of een supervisie-traject. Een andere pastorale benadering die benoemt kan worden is die van de hermeneutische benadering. Beginnende bij de vraag welk verhaal met onderliggende lagen er wordt verteld. Waarbij het verhaal van de gesprekspartner in verbinding wordt gebracht met andere betekenisvolle verhalen.

Hermeneutiek

De hermeneutiek heeft een oude niet-Bijbelse oorsprong. Hermeneutiek heeft de wortels in de Griekse filosofie. Verteld wordt dat de godheid Hermes boodschappen van de goden heeft over te brengen aan de mensen. Maar deze goddelijke boodschappen dienen ook vertaald te worden in gewone mensentaal. Zodat de mensen de boodschappen van de goden kunnen verstaan. Aan Hermes is het om ervoor te zorgen dat de mensen de voorschriften en uitspraken van de goden op de juiste wijze interpreteren.

Hermeneutiek in het pastoraat

Dit gezegd hebbende, dit raakt aan de inspanningen van christelijke pastors en woordverkondigers. De Bijbelse verhalen, genoemd Gods Woord, het verhaal van God op weg met de mens en met de wereld verstaanbaar en tot betekenis maken voor de gesprekspartner. Maar ook het verhaal van mensen zoals verteld verstaan en vertalen, niet alleen letterlijk of woordelijk, maar ook inhoudelijk verstaan. Waarbij ook het eigen verhaal gedeeld of onuitgesproken mee doet. Met de kunst of de gave om die verhalen van ons mensen in verband te brengen met het verhaal van God, en ook andersom. Het verhaal van God aan laten sluiten bij dat van alledag. Tot herkenning, bemoediging, troost, houvast of kracht. Zo zou een hermeneutische benadering kunnen werken.

Een hoogbejaarde vrouw in het verzorgingshuis vroeg om de officier van het Leger des Heils langs te laten komen. En zo werd ik door het verplegend personeel een schemerige kamer binnengelaten, waar ik haar trof op haar sterfbed. De verpleegster zei in haar oor: ‘de majoor is er, goed luisteren, die gaat u wat vertellen’. Maar de intentie van de majoor was een andere. Diens intentie was luisteren naar wat deze vrouw te vertellen had.

Zij had inderdaad iets te zeggen …

Op verhaal komen
Liturgisch centrum kerk van Östersund, Zweden, een wand vol beeldverhalen, klik op de afbeelding voor deze verhalen

Luisterend oor

Een belangrijk aspect van het pastoraat is daarbij het aandachtig luisterend oor. Het beluisteren van het verhaal, de belevenis, het levensverhaal van de ander. Waarbij het eigen verhaal er voor dat moment er minder toe doet. Maar wel mee resoneren kan, maar dat is een ander verhaal. Het gaat om het verhaal van de ander, aanhoren en vooral beluisteren van wel en wee, en van het onderliggende verhaal van wat er wordt verteld. Maar ook in wat niet wordt verteld, waar het verhaal stokt. Daar ligt de kracht van een goede luisteraar en van een goede verstaander. Ter illustratie van een slecht luisteraar dit voorval, gezien in een televisieprogramma:

Een man en een vrouw van middelbare leeftijd ontmoeten elkaar in een kennismakingsgesprek. Na wat ‘social talk’ wordt het gesprek wat persoonlijker, gaat het over eerdere relaties en kinderen. Waarop de vrouw vertelt dat zij op jonge leeftijd een kind heeft verloren, dat aan het spelen was aan de Drentse Hoofdvaart. Waarop de man reageert met ‘Wat leuk, je komt dus uit Drenthe …’

Dit voorbeeld heeft in zoverre te maken met pastoraat, dat hierbij het pastorale gesprek dus ten einde zou zijn. (Het kennismakingsgesprek ook, maar dit terzijde). Waar het om gaat als pastor zijnde is de onderliggende laag verstaan. Er is iemand met een stil verdriet, een verhaal dat het leven getekend heeft. Een gebeurtenis die van invloed is geweest op haarzelf, haar man en haar huwelijk, haar omgang met overige kinderen in het gezin, haar levensinvulling, haar zelfbeeld, haar geloof …

Op verhaal komen

Introvert

Ongetwijfeld heeft een stille introverte verlegen persoonlijkheid een verhaal te vertellen. Meer dan menigeen op het eerste gehoor zou verwachten. Een verhaal waar je stil van kan worden, dat indruk maakt, waar je nog niet klaar mee bent. Mogelijk een karakter, maar ook ingrijpende gebeurtenissen kunnen aanleiding zijn tot een terughoudende opstelling. Stille mensen kunnen verhalen meedragen van onvermoede wijsheid en inzicht. Of van stempels die op het leven gezet zijn.

Extravert

Zo zou het ook de vraag kunnen wat de theatrale uitbundige extraverte persoonlijkheid bewust of onbewust aan het verhullen is. De openhartige karakter-eigenschappen zouden aangeboren en aangeleerd kunnen zijn. Het hoogste woord als een aanwensel, een omhulsel kunnen zijn van wat heimelijk wordt meegedragen. De traan achter de schaterlach, een verhaal dat er wel is maar waar slechts weinigen van weten. Dat als het ware overstemd wordt.

Belangstelling of nieuwsgierigheid

In het pastoraat mogen die verhalen er zijn, in alle vertrouwelijkheid. Niet uit nieuwsgierigheid van de pastor, maar uit belangstelling, begaan zijn met het leven, het bestaan, het welzijn en vrede van de ander. Niet de eigen nieuwsgierigheid die bevredigd wil worden, maar het welzijn, de bemoediging, de geestelijke groei van de ander staat centraal. De ander en zijn / haar verhaal die en dat ertoe doet.

De ander die op verhaal mag komen, beseffende, uitspreken dat het goed was om het verhaal te delen. Dat er vertrouwen is ervaren. Een luisterend oor is gevonden. Dat de goede vragen zijn gesteld, de goede woorden zijn gezegd. Dat het niet erg was, dat het zelfs goed was om een moment stil te zijn. Omdat er geen woorden voor waren. En woorden niet nodig meer waren. Dat de stilte veelzeggend genoeg was. Dat in de stilte vrede werd gevonden, troost werd ervaren, God in het midden was. En sprak.

Verhaal halen

Tegelijk kan het ook zo zijn dat in de ontmoeting niet alleen ‘op verhaal wordt gekomen’ maar ook ‘verhaal wordt gehaald’. Denk aan de vrouw uit Drenthe eerder genoemd: wie of wat houdt zij aansprakelijk, verantwoordelijk? Op wie kan of wil zij de schuld verhalen, wie of wat kan de rekening vereffenen van de opgelopen schade? ‘Verhaal halen’ wil zeggen ‘vorderen, opeisen’. Heeft de vrouw uit Drenthe daar geen recht op, alle reden toe?

Hoe daarmee om te gaan als pastor? Wanneer de medemens, de kerk, het leven, God verantwoordelijk, aansprakelijk wordt gesteld, voor schuldig wordt gehouden. Er ‘verhaal’ wordt gehaald. Het opnemen voor de ander stelt het slachtoffer in het ongelijk. Je kunt ook naast de benadeelde gaan staan, samen verhaal gaan halen. Vooralsnog niet letterlijk, voor je het weet ben je aan het bemiddelen, doe je aan conflicthantering. Maar op zijn minst de erkenning van het verhaal, dat dit verhaal bestaat, deel uitmaakt van het levensverhaal.

Het verhaal verbinden

Hoe helend kan het zijn het verhaal van de mens te verbinden aan het verhaal van een ander. Een lotgenoot, een ervaringsdeskundige. Maar ook om te verbinden met een verhaal van geloof, het verhaal van God. Daarmee krijgt het ‘verhaal halen’ een andere betekenis. In de wereld heeft ‘verhaal halen’ te maken met genoegdoening. In het pastoraat mag het betekenen ‘het ophalen van een verhaal dat houvast geeft, troost biedt, richting wijst’.

Verhalen spiegelen

Het verhaal van de mens dat aan het verhaal van God wordt verbonden. Het verhaal van God dat de spiegel aan de mens voorhoudt. En het verhaal van God dat niet los staat van het verhaal van de mens. De mens die zich mag herkennen, wentelen in en spiegelen aan het verhaal van God. En toevertrouwen aan God die alle verhalen kent. Tot in de diepste schuilhoeken van het hart. Psalm 139, Heer, U kent mij, wonderlijk zoals U mij kent, het gaat mijn verstand te boven. Aan de pastor de taak de verhalen van mensen te verstaan, en de verhalen van God te vertellen.

Lucas 8:22-25

Op een keer stapte Jezus met de leerlingen in een boot en zei: “Laten we naar de overkant van het meer varen.” Ze voeren weg en Jezus viel in slaap. Het begon te stormen op het meer. De boot liep vol water en ze kwamen in gevaar. De leerlingen gingen naar Jezus toe en maakten Hem wakker. Ze riepen: “Meester, Meester, we zinken!” Hij werd wakker en sprak streng tegen de wind en de golven. En het water en de wind werden rustig en het werd stil.

Toen zei Jezus tegen hen: “Waar was jullie geloof?” En ze waren bang en vol ontzag voor Hem. En ze zeiden verbaasd tegen elkaar: “Wie is Hij toch? Zelfs aan de wind en het water geeft Hij bevelen en ze gehoorzamen Hem!”

 

Geef een antwoord

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Abonneren