Psalm 23 • De Heer is mijn Herder

Herders

Tot het geboorteverhaal van Jezus behoren de herders die in de nacht de wacht hielden bij de kudde. Waarbij het voor de hand ligt om te denken aan een kudde schapen en geiten, gewilde prooien voor roofdieren als de jakhals, de wolf en de hyena. Maar ook tot een gemeenschap horende mensen, ook die worden in de Bijbel opgenomen in de bewoordingen van een kudde. En hun leiders zijn de herders. Hun leiders waartoe koningen en priesters behoren, leiders van het volk, mensen die daartoe ritueel waren gezalfd voordat zij het ambt van ‘koning’ of ‘priester’ gingen vervullen.

Geboorte van Jezus

In het geboorteverhaal van Jezus van Nazareth hielden herders de wacht over de kudde, in de omgeving van Bethlehem, wat betekent ‘Huis van Brood’ ofwel ‘Broodhuis’. Zo kwam ook koning David, de schrijver van Psalm 23 uit Bethlehem. Waar hij, een herdersjongen over schapen en geiten nog, gezalfd werd tot toekomstige koning over Israël (1 Samuël 16:1 en 11-13). Daar waar de herders uit het kerstverhaal de wacht hielden over de kudde.

Psalm 23

De HEER is mijn herder,
het ontbreekt mij aan niets.
Hij laat mij rusten in groene weiden
en voert mij naar vredig water,
Hij geeft mij nieuwe kracht
en leidt mij langs veilige paden
tot eer van zijn naam.

Al gaat mijn weg
door een donker dal,
ik vrees geen gevaar,
want U bent bij mij,
uw stok en uw staf,
zij geven mij moed.

U nodigt mij aan tafel
voor het oog van de vijand,
U zalft mijn hoofd met olie,
mijn beker vloeit over.

Geluk en genade volgen mij
alle dagen van mijn leven,
ik verblijf in het huis van de HEER
tot in lengte van dagen.

Koninklijk, priesterlijk, herderlijk

Waarmee blijkt dat Psalm 23 twee voorstellingen aandraagt. Enerzijds het beeld van de schapen- en geitenherder die met een staf de kuddedieren bijeen en op de weg houdt met een corrigerende duw van de staf, de herder die roofdieren met een stok de stuipen op het lijf jaagt, dat is de herderlijke kant van Psalm 23.

Met daarnaast het aan tafel genodigd worden, je ziet als het ware het brood en de wijn als vanzelf voor je, de beker die overvloeit en het hoofd dat gezalfd wordt, zoals het rituele zalven van aanstaande koningen en gewijde priesters, Psalm 23 belicht het herderlijke priester- en koningschap en het koninklijke, priesterlijke herderschap.

Stok en staf

Psalm 23 geeft daarmee Bijbels leiderschap aan: een gemeenschap of samenleving die niet bijeen wordt gehouden met de schrik en de stuipen, de stok die hardhandig slaat, als ware de kudde een roedel wilde beesten, maar de (geloofs)gemeenschap die op de goede weg wordt gebracht en gehouden met de goedbedoelde duw in de goede richting. Evenzo een volk, Gods volk behoed en geleid naar Gods hart. Koninklijk, priesterlijk herderschap. Een pastorale benadering door aan wie verantwoordelijkheden en leiderschap zijn toevertrouwd.

Ter vergelijking: geen dictator, maar een dirigent. Een dictator legt de massa het zwijgen op, elimineert oppositie, en verbant tegenstanders en tegenspelers met harde hand, met stokslagen. Een dirigent laat spelen met handgebaren en een dirigeerstokje, inspireert strijkers, blazers, slagwerkers, zangers en toetsenisten tot het maken van muziek.

Ezechiël 34:14-16

Ik zal ze laten grazen op een goede weide,
ook hoog in de bergen van Israël
zullen ze gras vinden;
op Israëls bergen zullen ze rusten
op groen grasland en in een grazige weide.

Ikzelf zal mijn schapen weiden
en ze laten rusten – spreekt God, de HEER.
Ik zal naar verdwaalde dieren op zoek gaan,
verjaagde dieren terughalen,
gewonde dieren verbinden,
zieke dieren gezond maken –
maar de vette en sterke dieren
(anders gezegd: de opvreters, de uitbuiters)
zal Ik doden. Ik zal ze weiden zoals het moet.

Johannes 10:28-29 en 21:15-17

Petrus was een leerling van Jezus. Een prachtig voorbeeld van een visser die herder was geworden. Een herder ben je niet zomaar. Een roeping die een lange weg is gegaan, van visserman van Kafernaüm tot herder namens Jezus. Geen schaapherder maar een herder van mensen.

En ja, dan heb te maken met makke schapen als lammetjes, schapen in wolfskleren en bokkige schapen. Heb je te doen met verdwaalde schapen die de dam over zijn gegaan en zwarte schapen en de zondebokken. Maar Jezus had die verantwoordelijkheid aan Petrus toevertrouwd, de opdracht gegeven om lammeren te weiden en schapen te hoeden. Mensen van alle leeftijden, van de wieg tot het graf. Jezus had Petrus gevormd om een visser van mensen te zijn. Jezus die zei de goede Herder te zijn, zeggende: ‘Ik ken mijn schapen en mijn schapen kennen mij, en niemand zal ze uit mijn hand roven’. Geen kleingelovige en geen mensenkind. ‘Ze zijn van Mij!’ zei Jezus.

Johannes 21:15-17

Toen ze gegeten hadden, sprak Jezus Simon Petrus aan: ‘Simon, zoon van Johannes, heb je Mij lief, meer dan de anderen hier?’ Petrus antwoordde: ‘Ja, Heer, U weet dat ik van U houd.’ Hij zei: ‘Weid mijn lammeren.’ Nog eens vroeg Hij: ‘Simon, zoon van Johannes, heb je Me lief?’ Hij antwoordde: ‘Ja, Heer, U weet dat ik van U houd.’ Jezus zei: ‘Hoed mijn schapen,’ en voor de derde maal vroeg Hij hem: ‘Simon, zoon van Johannes, houd je van Me?’ Petrus werd verdrietig omdat Hij voor de derde keer vroeg of hij van Hem hield. Hij zei: ‘Heer, U weet alles, U weet toch dat ik van U houd.’ Jezus zei: ‘Weid mijn schapen.’

Tot drie maal toe vraagt Jezus of Petrus van Hem houdt. Een waardevol woord: de liefde voor Jezus is de maatstaf om in Zijn naam een herder te zijn voor mensen.

Geen plaats in Bethlehem

De geboorteverhalen van Jezus Christus vertellen dat Hij ter wereld kwam in een stal. Omdat Hij gelegd werd in een kribbe, in een voederbak voor dieren. Geen koninklijke allure, geen priesterlijke omgeving, geen overvloeiende bekers zoals in de herberg uit de gelijkenis van de Barmhartige Samaritaan. Waar het de gasten aan niets ontbreekt. Voor hen was geen plaats in het nachtverblijf, staat er in Lucas 2 vers 7.

En dat terwijl Jezus later zal zeggen dat Hij in beeldspraak de goede herder en de deur is, die de schapen in en uit zal laten gaan zodat zij weidegrond zullen vinden. (Johannes 10:9) Wat denken doet aan Psalm 121 vers 8: ‘De HEER houdt de wacht over je gaan en je komen, van nu tot in eeuwigheid.’

Psalmen 121:8 NBG51

De HERE zal uw uitgang en uw ingang bewaren
van nu aan tot in eeuwigheid.

Herders van Bethlehem

In het geboorteverhaal van Jezus geen zalving met olie. Wel een kind in doeken gewikkeld, liggende in een kribbe. In Bethlehem wat ‘Broodhuis’ betekent. Ook dat zijn woorden van Jezus: ‘Ik ben het Brood voor het leven’. Het Kind in de voederbak. Er was geen plaats in de herberg, in het nachtverblijf van de stad, staat er in het Evangelie naar Lucas. Maar er waren herders die het kind en Jozef en Maria vonden zoals hen van Hogerhand, door engelen gezegd was, zoals zij van Gods boodschappers gehoord hadden.

Lucas 2:18 & 19

Allen die het hoorden stonden verbaasd over wat de herders tegen hen zeiden, maar Maria bewaarde al deze woorden in haar hart en bleef erover nadenken.

U zalft mijn hoofd met olie

Het was in Bethlehem, in de stad van David. De herdersjongen die koning is geworden en die Psalm 23 schreef: ‘De Heer is mijn Herder’ en ‘mijn beker vloeit over’. De overvloeiende beker om van uit te delen aan wie aan de herder, priester of koning zijn toevertrouwd. Zodat er gedeeld wordt, geleid naar grazige weiden en vredig water, verwijzingen naar de Sjaloom die staat voor vrede en welbevinden. De schrijver van Psalm 23 kwam uit Bethlehem, waar herders de wacht hielden bij de kudde en waar Jezus Christus is geboren. Wetende de goede herder te zijn. Gezalfd door God de hemelse Vader. Waarbij zalving in Bijbelse taal een teken is van verbondenheid en betrokkenheid. Wie of wat gezalfd is staan onder Gods invloed. Zoals in Marcus 6 vers 12 en 13. Olie is daarbij in Bijbelse taal teken van Gods Geest: verzachtend, genezend, verspreidend.

Jesaja 61:1

De geest van God, de HEER, rust op mij,
want de HEER heeft mij gezalfd.

Lucas 4:18-21

Vandaag is de schrifttekst
die jullie gehoord hebben in vervulling gegaan.

Zie ook Pastoraat

en Pastoraat en de geloofsgemeenschap

Geef een antwoord

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Abonneren